“Płakaliśmy bez łez”

Gideon Greif przez kilkanaście lat badał losy Sonderkommando w Auschwitz – przeprowadzał wywiady z ocalałymi członkami tego komanda oraz innymi więźniami obozu. „Płakaliśmy bez łez” to wynik tych badań; spisane relacje ludzi, którzy widzieli najczarniejszy element Zagłady na własne oczy. O Sonderkommando mówiło się różnie. Relacje niektórych byłych więźniów przedstawiały pracujących tam ludzi niemalże jako […]

“Pejzaże metropolii śmierci”

Można przeżyć Auschwitz, można przetrwać wszelkie cierpienia, jakie w tym miejscu czekały więźniów, można wyjechać daleko, a jednak tak naprawdę nie można opuścić Auschwitz. Otto Dov Kulka pisze tym wyraźnie w swojej książce – Auschwitz już na zawsze pozostanie z tymi, którzy przeżyli. Z nimi i w nich. Otto mieszkał z rodzicami w Czechach. Tam […]

Polityka pamięci musi być negocjowana

“Holokaust to wydarzenie, które rozegrało się tu, na naszym kontynencie, rękami ludzi, którymi mogliśmy być, gdybyśmy się urodzili wcześniej. I jest wydarzeniem, które przekracza granice tego, o co moglibyśmy podejrzewać człowieka: leży poza granicami tego, co moglibyśmy uważać za ludzkie,” mówi Göran Rosenberg w rozmowie z Wojciechem Engelkingiem. Wojciech Engelking: Spotykamy się w dwa dni […]

Zło nie było banalne

“Zagłada Żydów europejskich” Raula Hilberga po wielu latach doczekała się polskiej edycji. O autorze i jego pracy mówi Jerzy Giebułtowski, który przetłumaczył na język polski wszystkie książki napisane przez Hilberga. Katarzyna Markusz: Kiedy Hilberg zaczynał pracę nad swoją książką “Zagłada Żydów europejskich” pod kierownictwem Franza Neumanna, ten powiedział mu: “To będzie Twój pogrzeb”. Co Neumann […]

Zagłada Żydów europejskich

“Dlaczego Niemcy to zrobili?” pytano podczas wykładów Raula Hilberga. “Bo chcieli,” odpowiadał naukowiec, który dokładnie zbadał mechanizmy, jakimi posłużyli się Niemcy, bo dokonać eksterminacji Żydów. Czytając najważniejszą książkę Hilberga, “Zagładę Żydów europejskich”, można w podobny sposób odpowiedzieć sobie na pytanie, dlaczego alianci nie zbombardowali Auschwitz. Bo nie chcieli. Los Żydów nikogo, poza samymi Żydami, nie […]

Dziś wolałbym ciebie nie spotkać

W jednym z opowiadań Borgesa jest taka piękna scena: oto do siedemdziesięcioletniego autora Alefa przysiada się na ławce przed uniwersytetem Harvarda młody chłopak, informując genialnego Argentyńczyka, iż ma przed sobą siebie – siebie w wieku lat dwudziestu. Następnie Tamten zaczyna starcowi ze swadą wyjaśniać, jak to jest być Jorge Luisem Borgesem u progu dorosłości; autor […]

Dziedzictwo trudne do przepracowania

W ubiegłym roku minęła 70. rocznica rozpoczęcia masowej eksterminacji Żydów. W styczniu 1942 rozpoczęły się deportacje z getta w Łodzi, w marcu – z Lublina i Lwowa, a w lipcu z Warszawy. W ciągu roku większość mieszkańców gett została zamordowana przez Niemców i ich pomocników. Czy 70 lat od tamtych wydarzeń potrafimy je odpowiednio upamiętniać? […]

“Kadisz dla Ruth”

Kadisz to modlitwa odmawiana przez kantora podczas codziennych modłów, a także przez żałobników po śmierci krewnego oraz w rocznicę zgonu. Kurt Witzenbacher, niemiecki ewangelik, odmawia kadisz za swoją przyjaciółkę z dzieciństwa, Ruth Rosenberg, która zginęła w Auschwitz. Kurt i Ruth poznali się, gdy rodzina Rosenbergów wprowadziła się do kamienicy, w której mieszkali Witzenbacherowie. Dzieci szybko […]

Etty Hillesum

Młoda kobieta, mająca problemy z własnym życiem, emocjami i kontrowersyjnym zachowaniem, postanawia pójść na terapię. Jej terapeutą zostaje Julius Spier, który otwiera ją na Boga i źródło siły płynące z wiary w niego. To dzięki temu Etty, holenderska Żydówka, z chęcią zaangażuje się w pomoc więźniom obozu w Westerbork. To również spowoduje, że w 2009 […]

Gdyby gwiazdy mogły mówić

W jaki sposób rozmawiać z dziećmi o gettach i obozach koncentracyjnych? Jak przekazać im informacje dotyczące trudnej historii związanej z II wojną światową? Odpowiedzi na te pytania przynoszą książki Batszewy Dagan wydane przez Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau: “Gdyby gwiazdy mogły mówić” i ” Czika, piesek w getcie”. Batszewa Dagan w opisywanych przez siebie historiach używa prostego […]