O książce “Ford. Reżyser” Michała Danielewicza

Skryty, a jednocześnie niezwykle popularny i kontrowersyjny. Jak wyglądało życie jednego z najważniejszych reżyserów przed i powojennego kina w Polsce – Aleksandra Forda? Po pełnej białych plam i przemilczeń biografii reżysera prowadzi nas Michał Danielewicz, autor książki “Ford. Reżyser”. Nie jest pewna nawet data urodzenia. W różnych miejscach pojawiają się 1907 lub 1908 rok. Potem […]

Prawda jest zbyt wielkim wyzwaniem – o książce “Lata czterdzieste. Początki polskiej narracji o Zagładzie”

“Wśród serdecznych przyjaciół psy zająca zjadły” – ten cytat z bajki Ignacego Krasickiego to najbardziej zwięzłe, a jednocześnie najbardziej trafne podsumowanie sytuacji Żydów w okupowanej Polsce. Sytuacji, która nie została ani wtedy, ani później w pełni przez Polaków rozpoznana, opisana i – co najważniejsze – z którą Polacy się do końca nigdy nie oswoili. Wydawać […]

O książce “Tatuażysta z Auschwitz”

Jestem skonfundowana. Literatura obozowa to trudny temat, który niejednego powiódł na manowce. Samo krytyczne (nie krytykanckie) podejście do sprawy może budzić u czytelników podejrzenie, że działanie takie podszyte jest złymi chęciami czy uprzedzeniami. Niestety. Kiedy jednak trafia się książka tak jednoznacznie zła jak “Tatuażysta z Auschwitz”, trudno o jakąkolwiek taryfę ulgową. Przywołuję w pamięci wszystkie […]

Polskie ślady w Izraelu. O książce “Polanim. Z Polski do Izraela” Karoliny Przewrockiej-Aderet

Jak dużo jest Polski w Izraelu? Każdy, kto odwiedził ten kraj nie raz napotykał na jej ślady: w nazwach ulic, urywkach rozmów w sklepach, znajomych produktach na bazarach. Im dłużej się jednak przyglądać, tym bardziej widać, że polskość przywieziona przez imigrantów następujących po sobie aliji zakorzeniona jest dużo głębiej i w wielu warstwach. Na poszukiwanie […]

Historia kołem się toczy

Kiedy dziś często słyszymy o tym, że Polska przez tysiąc lat była “Rzeczpospolitą przyjaciół”, a Polacy poza przyjaźnią z Żydami zajmowali się głównie ich ratowaniem w czasie wojny, warto sięgnąć do źródeł. “Czy żydki wynoszą się do Palestyny?” – pytał w 1934 r. “Przewodnik Katolicki” i zaraz udzielał odpowiedzi: “Owszem, coraz więcej”. Dwudziestolecie międzywojenne to […]

Podróż po nieistniejącym świecie

Kiedy Mordechaj Canin jeździł po powojennej Polsce, towarzyszyło mu uczucie beznadziejnej pustki. Nie było wymordowanych Żydów i zacierały się ślady ich istnienia. Zwrócił uwagę na niegodnie zachowanie Polaków w czasie wojny i już po niej. Dokładnie opisał „gorączkę złota”, jaka rozgrywała się wokół dawnych obozów. I przyznał, że nie ma sił, by tym się szerzej […]

Statek rozbitków

“Feluni. Apoteoza enigmy” to trzeci tom kończący autobiograficzną serię rodzinnej historii malarki, krytyczki sztuki i pisarki Ewy Kuryluk, w którym jej opowieść koncentruje się wokół życia brata, Piotra. Jednak podobnie jak w poprzednich powieściach: “Goldim” i “Frascati”, oczami autorki obserwujemy wszystkich członków rodziny tyle tylko, że z inną ostrością i z różnych perspektyw. Córka Karola […]

Książka rozprawiająca się z wieloma mitami

Zacząć należy od tego, że praca dr. Adama Puławskiego to przede wszystkim lektura dla zawodowych historyków oraz dla ludzi gruntownie obeznanych z historią wojny i okupacji. Obszerna, licząca sobie ponad 800 stron, książka, najeżona skrótami, przypisami i pseudonimami, przeciętnego czytelnika przyprawi szybko o zawrót głowy. Być może jednak warto zaryzykować i przebić się przez gęsty […]

Samotność historyka

Czy prof. Jan Tomasz Gross jest kontrowersyjnym historykiem? Jeśli tak, to musielibyśmy uznać prawdę za kontrowersję. Stwierdzenie, że „Polacy zabili w czasie wojny więcej Żydów niż Niemców”, czy uznanie, że Polacy przyczynili się do śmierci 200 tys. Żydów, dla jednych jest niedopuszczalne, bo godzi w narodową potrzebę dobrego samopoczucia. Dla innych to zwykły fakt, którego […]

Opowieść o nieistniejących Nalewkach

Kilka lat temu na chwilę odkopano na Muranowie ruiny pasażu Simonsa. Zza ogrodzenia można było zajrzeć do świata, który istniał tu przed nami i – chociaż nie wróci – daje o sobie znać przy okazji różnego rodzaju robót drogowych. Czerwone cegły zasypane ziemią układają się w kształty dawnego istnienia, które miało zostać zapomniane, ale nie […]