Birobidżan – kultura żydowska bez Żydów

Jak dobrze, że powstała książka o Birobidżanie! Do tej pory temat ten nie był często poruszany, a szkoda, bo jest bardzo zajmujący. Trzeba zacząć od tego, że w ZSRR powstał pomysł osiedlenia Żydów w jednym regionie. Według inicjatorów miał być swoistą komunistyczną ziemią obiecaną: „Ach, Birobidżan! Miał spełnić marzenia radzieckich żydowskich obywateli. Dowieść, że energia […]

Prawda jest zbyt wielkim wyzwaniem – o książce “Lata czterdzieste. Początki polskiej narracji o Zagładzie”

“Wśród serdecznych przyjaciół psy zająca zjadły” – ten cytat z bajki Ignacego Krasickiego to najbardziej zwięzłe, a jednocześnie najbardziej trafne podsumowanie sytuacji Żydów w okupowanej Polsce. Sytuacji, która nie została ani wtedy, ani później w pełni przez Polaków rozpoznana, opisana i – co najważniejsze – z którą Polacy się do końca nigdy nie oswoili. Wydawać […]

Historia kołem się toczy

Kiedy dziś często słyszymy o tym, że Polska przez tysiąc lat była “Rzeczpospolitą przyjaciół”, a Polacy poza przyjaźnią z Żydami zajmowali się głównie ich ratowaniem w czasie wojny, warto sięgnąć do źródeł. “Czy żydki wynoszą się do Palestyny?” – pytał w 1934 r. “Przewodnik Katolicki” i zaraz udzielał odpowiedzi: “Owszem, coraz więcej”. Dwudziestolecie międzywojenne to […]

Podróż po nieistniejącym świecie

Kiedy Mordechaj Canin jeździł po powojennej Polsce, towarzyszyło mu uczucie beznadziejnej pustki. Nie było wymordowanych Żydów i zacierały się ślady ich istnienia. Zwrócił uwagę na niegodnie zachowanie Polaków w czasie wojny i już po niej. Dokładnie opisał „gorączkę złota”, jaka rozgrywała się wokół dawnych obozów. I przyznał, że nie ma sił, by tym się szerzej […]

Samotność historyka

Czy prof. Jan Tomasz Gross jest kontrowersyjnym historykiem? Jeśli tak, to musielibyśmy uznać prawdę za kontrowersję. Stwierdzenie, że „Polacy zabili w czasie wojny więcej Żydów niż Niemców”, czy uznanie, że Polacy przyczynili się do śmierci 200 tys. Żydów, dla jednych jest niedopuszczalne, bo godzi w narodową potrzebę dobrego samopoczucia. Dla innych to zwykły fakt, którego […]

Opowieść o nieistniejących Nalewkach

Kilka lat temu na chwilę odkopano na Muranowie ruiny pasażu Simonsa. Zza ogrodzenia można było zajrzeć do świata, który istniał tu przed nami i – chociaż nie wróci – daje o sobie znać przy okazji różnego rodzaju robót drogowych. Czerwone cegły zasypane ziemią układają się w kształty dawnego istnienia, które miało zostać zapomniane, ale nie […]

Książka dla dzieci o żydowskiej rodzinie z Lublina

Jak rozmawiać z dziećmi o przeszłości? W jaki sposób pokazać minioną wielokulturowość? Co mówić o życiu dawnych żydowskich sąsiadów, których już nie można spotkać na ulicy? Odpowiedzią na te pytania jest książka Anny Ciddor „Dwoje drzwi i dziewięcioro dzieci” (wyd. Mamania). Rodzina autorki pochodziła z Lublina. Tutaj w tradycyjny sposób, zgodny z wszelkimi nakazami, wychowywały […]

“Prawdy nie da się zakrzyczeć”

Gdybym miała wskazać polski film dotyczący Zagłady, który najbardziej mnie poruszył, byłoby to “Pokłosie”. Poza sceną ukrzyżowania, jest to obraz niemal dokumentalny, pokazujący zdarzenia, do jakich dochodziło w wielu miejscowościach. Tomasz Żukowski przygląda się temu i innym filmom, książkom, czy sztukom teatralnym, które pokazują w jaki sposób myślimy dziś nie tyle o Zagładzie, co o […]

Mężczyźni oczekiwali od nich zachowawczości. Głos kobiet w poezji jidysz

Nowa książka Joanny Lisek, poświęcona poetkom jidysz, jest ważna dla wszystkich kobiet. Od lat trwają przecież wysiłki, by ich dzieje włączyć do dziejów całej ludzkości. Przypomniała o tym Agnieszka Żółkiewska, prowadząca spotkanie z autorką w Księgarni na Tłomackiem 31 stycznia. – Ta książka odkrywa dla nas dziedzictwo literatury jidysz – zaznacza Agnieszka Żółkiewska. – Pokazuje, […]

Książka “Policjanci” – dobrze odrobiona lekcja trudnego fragmentu historii

Książka “Policjanci” Katarzyny Person to ciekawa praca oparta ma solidnej podstawie źródłowej oraz gruntownej kwerendzie archiwalnej. Publikacja ta rzuca nowe światło na często omawianą, ale nie do końca poznaną – i nadal wzbudzającą wielkie kontrowersje – historię policji żydowskiej oraz jej rolę w nadzorze nad ludnością getta. Zagadnienie dotyczące stopnia własnej sprawczości policjantów wciąż wywołuje […]